Praktijkervaringen werken met Staal Spelling


27 januari 2018
OinO-Advies

Geschreven door: Tatjana Stokhof

De taal en spellingmethode Staal (Malmberg) is een methode die de afgelopen jaren veel gekozen is. Het taalgedeelte van Staal geeft de mogelijkheid thematisch te werken en geeft veel aandacht aan het taaldomein Luisteren, Spreken en Schrijven. Kinderen maken en presenteren hun eigen publicatie. Dit past heel goed in de visie van het vergroten van eigenaarschap en betrokkenheid van kinderen bij hun eigen leren. In de praktijk merk ik dat kinderen en leerkrachten hier zeer enthousiast over zijn en het mooie resultaten oplevert die passen bij wat kinderen kunnen en willen.

Het spellinggedeelte van Staal is cursorisch opgebouwd en maakt gebruik van de spellingdidactiek “Zo leren kinderen lezen en spellen” (ZLKLS) van José Schraven. Tijdens het eerste jaar van implementatie van het spellinggedeelte zie ik in de praktijk veel vragen en oplossingen van scholen voorbij komen tijdens de begeleiding. Ik benoem hier drie veel gestelde vragen en de oplossingen die scholen hiervoor vinden. Wellicht spelen deze vragen bij jou ook op school en kun je er je voordeel mee doen.

“De groepen 7 en 8 gaan ook over op Staal Spelling. Hoe kunnen we dit het beste aanpakken?”

Malmberg zelf raadt deze overstap af. In de praktijk doen scholen het wel, vaak weloverwogen. Het kan wel, hieronder enkele ervaringen van scholen die je voor gingen.

De eerste tip is om echt meer tijd te nemen bij de eerste twee blokken. Heb geduld met jezelf en met de kinderen; je zit samen in het leerproces om de categorienamen en regels aan te leren. Weet dat deze kinderen vanaf groep 4 spellingonderwijs gehad hebben en dat het dus alleen gaat om een nieuwe categorienaam en bijbehorende regel. Het spellingprobleem zelf kennen ze wel. 

Doe bijvoorbeeld het eerste blok spelling twee keer. De eerste keer zonder de verwerking in het werkboek, de tweede keer met de verwerking in het werkboek.

Geef veel tijd aan het benoemen van de spellingcategorie met de juiste naam en regel. Zet hierbij de digitale categoriekaart in, die heeft de mogelijkheid om de regel nogmaals de beluisteren, wanneer je dit zelf nog niet helemaal weet. Er zijn ook scholen die de groene regelkaart uit de handleiding aan de kinderen geven voor de eerste helft van het schooljaar. Dit is een goede tijdelijke oplossing. Bouw het gebruik hiervan wel af, de bedoeling is dat kinderen uiteindelijk de regel uit hun hoofd kunnen benoemen.

Er zijn scholen die de picto’s met bijbehorende regel op kaartjes zetten en hiermee regelmatig in de klas de coöperatieve werkvorm Mix & Ruil inzetten. De picto’s zijn beschikbaar op 'Mijn Malmberg', maar ook op social media (Facebook) zijn veel goede ideeën en producten van leerkrachten te vinden. De Facebook pagina wordt niet gemonitord door Malmberg zelf, dus blijf wel kritisch kijken.

Weet overigens dat er in groep 8 geen nieuwe leerstof aangeleerd wordt, je kunt dus in groep 8 ook alleen Staal spelling groep 7 aanbieden. Staal Spelling groep 8 biedt veel herhaling en uitbreiding van langere en moeilijker woorden met meerdere spelling categorieën. Het is wel handig om de grammaticalessen van groep 8, bijvoorbeeld vanaf januari, nog extra te geven.  

“Mijn leerlingen die risicospeller zijn, hebben eigenlijk nog meer begeleiding nodig. Wat kan ik naast de lessen nog meer doen en mag ik ook de ouders inschakelen?”

Staal Spelling heeft een preventieve spelling aanpak die in de basis gericht is op kinderen die spelling lastig vinden. De didactische insteek is auditief (luisteren, nadenken, beregelen en dan pas opschrijven), maar voor sommigen leerlingen blijft juist dit auditieve lastig.

Naast de lessen zou je voor spellingzwakke leerlingen nog verder preteaching kunnen doen: welke regel wordt er volgende week aangeboden, welke picto en woordgebaar hoort hierbij? Je kunt kort een aantal woorden van deze categorie oefenen. Er zijn scholen die voor deze leerlingen een klein spiekspellingschrift gemaakt hebben: schriftje met pico, regel en aantal oefenwoorden van de categorieën die de leerling zelf nog lastig vindt. Deze leerlingen hebben trouwens ook baat bij de inzet van de oefensoftware Staal Spelling.

Malmberg raadt het inzetten van ouders af (zie hiervoor het filmpje voor de ouderavond op 'Mijn Malmberg', onderdeel 'Staal'). Advies is om (overigens goed bedoelde!) hulp van ouders zo lang mogelijk uit te stellen, omdat de uitleg binnen Staal Spelling zo specifiek is. Leerlingen die spellingzwak zijn hebben baat bij altijd dezelfde termen en aanpak en Staal Spelling verschilt wezenlijk van hoe ouders indertijd spelling zelf hebben aangeleerd.

Wil je ouders toch inschakelen? Geef dan een korte “inscholingscursus”. Vertel precies hoe ze hun kind moeten helpen en doe dit voor. Geef picto en regel mee van deze week en van komende week. Geef een aantal oefenwoorden meer (geen woordpakket). Geef de instructie dat de ouder alleen het woord zegt en daarna het kind laat verwoorden hoe het geschreven moet worden. Het kind schrijft dan het woord op en ouder en kind kijken samen na met de vraag: “hoe heb je gedacht?".

Het is niet de bedoeling om woordpakketten mee te geven, omdat bij het oefenen van woordpakketten de didactische insteek visueel is. Dit past eigenlijk niet bij de visie van Staal Spelling.  De lijst met oefenwoorden achterin de kopieermap is hier ook niet voor bedoeld.

“De zinnen in het dictee zijn (vooral in de bovenbouw) erg lang. Mijn leerlingen hebben moeite met de werkwijze van Staal spelling “één keer voorlezen, één keer nazeggen, daarna zelfstandig opschrijven en niet meer herhalen”. Waarom is dit eigenlijk en zijn er tips om deze werkwijze toch aan te leren?”

Met deze werkwijze wordt het mentaal spellinggeheugen en de concentratie getraind. Kinderen kunnen het vaak niet meer, omdat je zelf als leerkracht jarenlang wel de zin, of stukjes van de zin hebt herhaald als je zag dat niet alle kinderen de zin al hadden op geschreven. Goed bedoeld, maar kinderen zijn er aan gewend geraakt dat de zin nog wel een keertje voorbij komt. Advies is om de werkwijze bij Staal Spelling zinnen dicteren opnieuw aan te leren. Wellicht kun je iets met de onderstaande tip hiervoor:

Stel, het gaat om de volgende zin  (groep 7, blok 1, week 2, les 5, oefendictee, “chaos” is het kernwoord waar categorienummer bij moet): “De demonstranten verhinderen de doorgang en veroorzaken enorme chaos”.

Richt de aandacht op jezelf: “Luister allemaal, kijk naar mij, we krijgen een lange zin, in deze zin zitten twee woorden die ik eerst ga zeggen. Probeer deze woorden al voor je te zien, het zijn “demonstranten” en ”chaos". Komt nu de zin: ik lees één keer voor, jullie zeggen één keer na, daarna is het stil tot de laatste klaar is”.

Lees de zin rustig voor. Laat de zin rustig herhalen. Kinderen schrijven daarna in stilte de zin op. Wees zelf ook stil tijdens het schrijven: niet lopen, alleen kijken. Als iedereen klaar is, kun je aangeven dat bij het woord “chaos” het categorie nummer geschreven moet worden.

Succes met deze tips in het werken met Staal Spelling!